Een overzicht van het aanbod begrijpend lezen

Het mooiste is om het aanbod begrijpend lezen van Cedin te vangen in de afweging tussen het grote belang dat het begrijpend lezen heeft op de ontwikkeling van de kinderen op de (speciaal) basisschool en de grote verscheidenheid waarmee dit lezen op de scholen wordt aangeboden. En daarbij is het ook zo dat de verscheidenheid niet zonder meer een rangorde geeft van goede en minder goede aanpakken. In de uitwerking “Cedin begrijpt het ook” vindt u een opsomming van verschillende trajecten begrijpend lezen die Cedin heeft ontwikkeld. Samen met en voor de scholen. 
 
Lezen neemt in het onderwijs een belangrijke plek in. Niet zo verwonderlijk, lezen doe je vaak en overal. Thuis lees je de ondertiteling van een televisieserie, de handleiding van een computerspel of teksten op het internet. Op school zijn er voortdurend teksten die gelezen en … begrepen moeten worden. Algemeen wordt onderkend dat begrijpend lezen een cruciale vaardigheid is voor schoolsucces, niet alleen binnen het primair onderwijs maar ook voor de schoolloopbaan daarna.

Problemen bij de verwerving van begrijpend lezen zijn er echter legio. Leerlingen ‘begrijpen’ te weinig waar de vaardigheid begrijpend lezen toegepast kan worden, de techniek van begrijpend lezen (strategiegebruik, metacognitieve vaardigheden, aanpakgedrag) is voor leerlingen e n leerkrachten moeilijk te doorgronden en te gebruiken, leerkrachten worstelen met het probleem dat de instructie (hoe bied ik iets aan, wanneer en wat) in het begrijpend lezen nogal wat vaardigheid en zelfkennis (‘hoe pak ik zelf iets aan’) vereist.  











Uitgangspunten verschillende trajecten

Hoewel scholen verschillen in wensen, beginsituatie, visie, beschikbare materialen, zijn een aantal factoren leidend voor alle trajecten die Cedin heeft ontwikkeld. Deze factoren, die overigens flexibel kunnen worden ingezet, zijn de volgende:

 Het kind staat centraal. Dit betekent dat in alle gevallen wordt gekeken op welke wijze dit kind zoveel mogelijk aan bod komt in de lessen begrijpend lezen: "kinderen moeten zoveel mogelijk in aanraking komen met verschillende teksten waarmee ze hun begrijpend leesvaardigheid kunnen ontwikkelen”.

 Begrijpend lezen is geen vak maar een vaardigheid. Door het lezen op deze manier te zien, kan er voor gezorgd worden dat er overal, in alle vakken en inhouden gewerkt wordt aan begrijpend lezen. Op het kruispunt van begrijpend lezen en het andere vak/inhoud vindt de daadwerkelijke ontwikkeling van het begrijpend lezen plaats.









 Het aanleren van het begrijpend lezen moet op een ordelijke en stapsgewijze manier gebeuren. Daarnaast zal steeds gewerkt moeten worden aan het toepassen van het geleerde. De afweging tussen aanleren en toepassen staat zodoende centraal. 

 Begrijpend lezen is aanwezig vanaf de eerste schooldag van iedere leerling. Hoewel het begrijpend lezen methodisch een plek krijgt vanaf groep 4, is het interactieve voorlezen een eerste vorm van het begrijpend lezen (luisteren) op de (speciaal) basisschool.

 Motivatie is een belangrijke factor in het begrijpend lezen. Hoewel het internationale onderzoek Pirls (2006) de Nederlandse leerling een weinig positieve beleving van het (begrijpend) lezen laat zien, is het voorstelbaar dat een betere, meer gemotiveerde houding ten opzichte van het lezen, een positieve invloed zal hebben op de kennis en vaardigheid van het begrijpend lezen.

 De trajecten haken aan bij de nieuwste inzichten van het begrijpend lezen. Deze inzichten (actueel onderwijs, motivatie, CORI-model, directe instructie, CITO/PPON, strategieonderwijs) worden schoolspecifiek gemaakt waarmee de wens van de school, de eisen van de tijd en de mogelijkheden voor het kind samen komen.

Overkoepelend werkmodel

De ideeën waar gebruik van wordt gemaakt, hebben als titel meegekregen: “begrijpend lezen in vijftien lijnen en een cirkel”. Deze beschrijving laat zien dat het begrijpend lezen raakvlakken heeft met woordenschat, begrijpend luisteren, strategiegebruik, technisch lezen en motivatie. Daarnaast wordt er gewerkt aan de stap van aanleren naar toepassen en de koppeling van het begrijpend lezen aan verschillende vakken en inhouden.



















Aanbod

Het beschreven aanbod wordt schoolspecifiek aangeboden. Dit betekent dat er weliswaar gebruik wordt gemaakt van de verschillende uitgangspunten, ieder school is uniek, iedere school heeft haar eigen wensen. Tijdens de intake wordt het aanbod dan, waar mogelijk, zo veranderd dat een school zich volledig kan vinden in het aanbod. Derhalve zijn het aantal genoemde bijeenkomsten (gekoppeld aan een trajectprijs) richtprijzen. Alle trajecten zijn voor alle leerkrachten geschikt. 

De eerste drie trajecten ( - ) zijn meer inleidende bijeenkomsten waarmee kort het begrijpend lezen centraal staat. Daarna worden tien trajecten ( - ) beschreven waarmee het begrijpend lezen een meer vast onderdeel moet worden van het school- en leerkracht handelen.

Inleidende trajecten

 Begrijpend lezen en internet.
Het meest begrijpelijke nieuws is het nieuws van om de hoek. In een (1) bijeenkomst worden beginonderdelen van het begrijpend lezen gekoppeld aan de internetsites van RTV Noord of Drenthe en omrop Fryslan. Aan het einde van de bijeenkomst kunnen de deelnemers deze site inzetten in het aanbieden van het begrijpend lezen.

Aantal bijeenkomsten: 1
Kosten: € 430

 Voorlichting Kidsweek Junior.
Kidsweek Junior heeft een stevige gedaantewisseling ondergaan. In een bijeenkomst worden de deelnemers op de hoogte gesteld van de ontwikkelingen en veranderingen en wordt er gepraat over de vervolgstappen om te komen tot een lidmaatschap.

Aantal bijeenkomsten: 1
Kosten: € 430

 Begrijpend lezen is luisteren in het lezen.
Deze bijeenkomst, niet alleen geschikt voor de onderbouw!, doet de deelnemers kennismaken met het begrijpend luisteren. De brug naar het lezen wordt gemaakt alsmede de koppeling aan het interactieve voorlezen. Aan het einde van de bijeenkomst heeft iedere deelnemer een les/thema voorbereid waarmee de volgende dag gewerkt kan worden. 

Aantal bijeenkomsten: 1
Kosten: € 430


















Invoering begrijpend lezen

 Begrijpend lezen, theoretische verkenning
In dit traject komen een aantal theoretische principes van het begrijpend lezen aan de orde. Het gaat dan om kern- en tussendoelen, leerlijnen, differentiatie, organisatie, instructie, materiaalgebruik, omgaan met achterstand en voorsprong, testen en toetsen. Aan het einde van het traject hebben de deelnemers vernieuwde kennis van het begrijpend lezen en kunnen ze hun eigen handelen c.q. manier van werken hiermee verbeteren.

Aantal bijeenkomsten: 3
Kosten: € 1290

 Begrijpend lezen, methodespecifiek
De laatste jaren zijn de methoden Goed Gelezen! en Tekstverwerken het meest terug te vinden op de verschillende scholen. Andere titels zijn Ondersteboven van lezen, leeszin en Overal tekst! In dit traject wordt de methode besproken en geïmplementeerd. Aan het einde van dit traject wordt de methode zo ingezet zoals deze is ontwikkeld afgezet tegen de wens van de school.

Aantal bijeenkomsten: 3
Kosten: € 1290

 Begrijpend lezen, vanuit de CITO-gedachten
De testen en toetsen vanuit het CITO worden als leidinggevend gezien in het Nederlandse onderwijs. In dit traject wordt de manier van toetsen, de waar- en onwaarheden, het gebruik en de koppeling van test naar handeling besproken. Aan het einde van het traject hebben de deelnemers kennis over de toets en kunnen zij de uitkomsten omzetten in handelingen. Naast de CITO-toets kan het traject ook gehouden worden vanuit de methodiek van Eduforce.

Aantal bijeenkomsten: 3
Kosten: € 1290

 Begrijpend leesonderwijs, anders dan …
Ruim 90% (zie leermiddelenmonitor, 2008) van de scholen maakt gebruik van een methode begrijpend lezen. Om het begrijpend lezen toepasbaar te maken voor andere vakken / inhouden wordt in dit traject gewerkt aan de toepassing vanuit de methode naar andere materialen. Deze materialen kunnen een grote verscheidenheid hebben. Te denken valt aan methoden van andere vakken, ingebrachte teksten leerlingen, teksten uit de belevings-wereld leerlingen. Aan het einde van het traject is de koppeling van methode naar andere materialen / helder. Dit is beschreven in een zogenaamd schooldocument. 

Aantal bijeenkomsten: 3
Kosten: € 1720 (inclusief schooldocument)

 Begrijpend lezen en Nieuwsbegrip
De schoolbegeleidingsdienst CED-groep Rotterdam heeft www.nieuwsbegrip.nl ontwikkeld. Iedere week krijgen scholen een tekst (op niveau) waarmee ze invulling kunnen geven aan het begrijpend lezen gekoppeld aan een actuele tekst. Aan het eind van het traject hebben de deelnemers het materiaal en de werkwijze nieuwsbegrip ingevoerd in de groepen 4 t/m 8.

Aantal bijeenkomsten: 2
Kosten: € 860

 Begrijpend lezen en Kidsweek Junior
Kidsweek BV heeft voor haar krant Kidsweek Junior (www.kidsweekjunior.nl) het concept Actueel Onderwijs ontwikkeld. De scholen krijgen naast de wekelijkse krant, lessen en materialen aangeboden in de driesprong begrijpend lezen – wereldoriëntatie – toepassing. Aan het einde van dit traject hebben de deelnemers het materiaal en de werkwijze Kidsweek Junior en Actueel Onderwijs ingevoerd in de groepen 4 t/m 8.

Aantal bijeenkomsten: 3
Kosten: € 1290

 Begrijpend lezen, een trendanalyse
Wie meet, die weet. Deze opmerking past bij het maken en onderhouden van een trendanalyse. Naast het daadwerkelijk maken van een trendanalyse, is de stap van meting naar handeling in dit traject cruciaal. Aan het einde hebben de leerkrachten zicht op de ontwikkelingen in het begrijpend lezen en hebben zij, waar nodig en mogelijk, hun onderwijs daar op aangepast. 

Aantal bijeenkomsten: 3
Kosten: € 1290

 Begrijpend lezen, een kijkronde
Dit traject, dat overigens ook aan de verschillende trajecten kan worden verbonden, is een observatieronde begrijpend lezen. Dit kan zowel in de reguliere les begrijpend lezen als in een toepassing van het begrijpend lezen in een ander vak / inhoud. Er wordt gebruik gemaakt van een vast schema. Naast een nabespreking ontvangt iedere geobserveerde leerkracht een korte verslag met verschillende werkpunten.

Aantal observatieronden: 1
Kosten: € 860

 Begrijpend lezen en motivatie samen
Guthrie, Allington, Ogunzor. Deze drie hebben in het CORI-model (Concept- Orientated Reading Instruction) beschreven en hierin de koppeling centraal gesteld tussen het lezen en gemotiveerd lezen. Door teksten, verhalen aan te bieden die passen bij de leerlingen (belevings- en betekeniswereld) kan gewerkt worden aan opbouw van het begrijpend lezen. Aan het einde van het traject kunnen de leerkrachten deze manier van werken zo inrichten dat ze tegemoet komen aan beide onderdelen, ontwikkeling van begrijpend lezen en motivatie in lezen.

Aantal bijeenkomsten: 3
Kosten: € 1290

 Begrijpend lezen, lezen met begrip
In den beginne was er een … leerlijn. In dit traject, die sterke verwantschap heeft met principes vanuit het ontwikkelingsgerichte onderwijs (OGO) en daarnaast goed bruikbaar is voor Jenaplanscholen, wordt vanuit de leerlijnen en tussendoelen, het begrijpend lezen (in de breedste vorm) ingericht. Het vormgeven en inrichten van de vaardigheid begrijpend lezen staat zodoende centraal. Aan het einde van het traject, die bij voorkeur twee jaar duurt, is deze inrichting en werkwijze compleet gemaakt.

Aantal bijeenkomsten voor twee jaar: 8 (inclusief twee ronden observatie) 
Kosten: € 3440

Tot slot

Naast bovengenoemde tien trajecten is het natuurlijk mogelijk om te werken aan koppelingen vanuit bestaande trajecten aan de trajecten begrijpend lezen. Te denken valt dan aan de koppeling tussen het PAL (technisch lezen) of een woordenschattraject en het begrijpend lezen. Overleggen met Cedin is dan de meest verstandige manier.

Informatie

Contactpersoon begrijpend lezen:
Jos Boerema, Dit emailadres is beveiligd tegen spambots, u heeft javascript nodig om het te kunnen bekijken
Tel: 088 0200 300

Contactpersonen OGO-onderwijs:
Margreet Bijker, Dit emailadres is beveiligd tegen spambots, u heeft javascript nodig om het te kunnen bekijken
Sigrid Houtsma, Dit emailadres is beveiligd tegen spambots, u heeft javascript nodig om het te kunnen bekijken
Tel: 088 0200 300